Chúng ta nên sống cho bản thân hay sống vì người khác? | Safe and Sound
Cổ nhân có câu: “Người không vì mình thì trời tru đất diệt”. Ngày nay, Có người luôn đặt nhu cầu của người khác lên trước, có người lại cho rằng phải yêu thương bản thân trước tiên. Vậy chúng ta nên sống cho bản thân hay sống vì người khác? Thực tế, hai điều này không loại trừ nhau. Điều quan trọng là biết chăm sóc bản thân, đặt ranh giới phù hợp và quan tâm đến mọi người mà không đánh mất chính mình.
Ngô Thị Sáng | Thạc sĩ Tâm lý Giáo dục - Ứng dụng chăm sóc sức khỏe tinh thần Safe and Sound
Viện Ứng Dụng Công Nghệ Y Tế
1. Sống vì bản thân có gì sai?
“Người không vì mình thì trời tru đất diệt” là câu nói thường được nhắc đến khi bàn về việc ưu tiên bản thân. Tuy nhiên, nếu chỉ hiểu câu nói này theo nghĩa đặt lợi ích cá nhân lên trên tất cả, chúng ta có thể dễ nhầm lẫn giữa việc biết chăm sóc bản thân và lối sống ích kỷ.
Nếu có thể sống cho bản thân mình nhiều hơn, chăm sóc bản thân, rèn luyện lối sống, sức khoẻ thể chất và tâm lý thật tốt thì đó là điều quá tốt rồi. Với ý nghĩa này, ta hoàn toàn ủng hộ việc sống cho bản thân, tuổi trẻ và sức khỏe con người là có hạn, nếu khi còn có thể, chúng ta không chăm sóc bản thân, rèn luyện lối sống lành mạnh thì sau này có thể sẽ phải hối hận.
Bạn có thể dành thời gian nghỉ ngơi khi mệt mỏi, từ chối một yêu cầu vượt quá khả năng, theo đuổi công việc mình yêu thích hoặc chủ động chăm sóc sức khỏe thể chất và tinh thần. Những lựa chọn ấy không nhất thiết là ích kỷ, ngay cả khi chúng không làm hài lòng tất cả mọi người.
Trên thực tế, khi liên tục bỏ qua nhu cầu của bản thân, bạn có thể dần cảm thấy kiệt sức, mất động lực hoặc tích tụ sự bất mãn trong các mối quan hệ. Việc chăm sóc bản thân giúp bạn nhận biết giới hạn của mình và có thêm nguồn lực để ứng phó với những trách nhiệm trong cuộc sống.
Xem thêm: 5 cách chăm sóc bản thân, phục hồi sau kiệt sức do căng thẳng
Khi nào sống cho bản thân trở thành ích kỷ?
Ranh giới giữa ưu tiên bản thân và ích kỷ không nằm ở việc bạn có đặt nhu cầu cá nhân lên trước hay không, mà còn ở cách bạn cân nhắc quyền lợi và cảm xúc của những người liên quan.
Chẳng hạn, từ chối làm thêm khi đã quá mệt để bảo vệ sức khỏe là một lựa chọn có thể phù hợp. Ngược lại, liên tục thất hứa, đẩy toàn bộ trách nhiệm cho người khác hoặc cố tình phớt lờ những tổn hại mình gây ra không thể chỉ được giải thích bằng lý do “sống thật với bản thân”.
Trước một quyết định, bạn có thể tự hỏi:
- Mình đang cần điều gì và vì sao điều đó quan trọng?
- Quyết định này có ảnh hưởng đến quyền lợi hoặc sự an toàn của người khác không?
- Có cách nào đáp ứng nhu cầu của mình mà vẫn tôn trọng người liên quan không?
- Mình đang lựa chọn vì điều thực sự phù hợp hay chỉ vì sợ bị đánh giá?
Những câu hỏi này giúp bạn bảo vệ bản thân mà không cần xem nhẹ nhu cầu của người khác.

Con người phải biết lo lắng chăm sóc cho bản thân mình trước tiên và đôi lúc không phải chỉ sống cho mình mà còn phải cho người khác nữa
2. Sống vì người khác, có nên?
Con người sống trong các mối quan hệ gia đình, bạn bè, đồng nghiệp và cộng đồng. Sự quan tâm, sẻ chia và hỗ trợ lẫn nhau góp phần tạo nên cảm giác gắn kết, tin cậy và ý nghĩa trong cuộc sống.
Sống vì người khác có thể đơn giản là dành thời gian lắng nghe một người bạn đang gặp khó khăn, hỗ trợ đồng nghiệp khi cần thiết, chăm sóc người thân hoặc tham gia một hoạt động có ích cho cộng đồng.
Những hành động ấy không nhất thiết mang lại lợi ích trực tiếp cho bản thân ngay lập tức, nhưng có thể giúp nuôi dưỡng các mối quan hệ và tạo ra giá trị chung.
Tuy nhiên, sống vì người khác không có nghĩa là phải đáp ứng mọi yêu cầu hoặc hy sinh tất cả mong muốn của mình. Quan tâm đến người khác cũng cần đi cùng sự tôn trọng, tự nguyện và khả năng thực tế của bản thân.
Khi sống vì người khác khiến bạn đánh mất chính mình
Một số người có xu hướng đặt nhu cầu của người khác lên trước vì sợ bị từ chối, sợ gây thất vọng hoặc lo rằng mình sẽ không còn được yêu thương nếu nói “không”.
Họ có thể thường xuyên:
- Đồng ý với những yêu cầu dù bản thân không muốn hoặc không đủ sức thực hiện.
- Cảm thấy tội lỗi khi dành thời gian cho nhu cầu cá nhân.
- Luôn cố gắng làm hài lòng mọi người để tránh xung đột.
- Che giấu cảm xúc thật vì sợ người khác không vui.
- Cảm thấy mình chỉ có giá trị khi hữu ích hoặc được người khác công nhận.
Nếu tình trạng này kéo dài, bạn có thể rơi vào trạng thái mệt mỏi, căng thẳng hoặc bất mãn trong các mối quan hệ. Đôi khi, bạn vẫn tiếp tục giúp đỡ mọi người nhưng bên trong lại cảm thấy mình không được quan tâm tương xứng.
Điều cần thay đổi không nhất thiết là ngừng quan tâm đến người khác, mà là học cách nhận biết giới hạn của bản thân và xây dựng các mối quan hệ có sự tôn trọng từ cả hai phía.

3. Làm sao để cân bằng giữa sống vì bản thân và sống vì người khác?
Các chuyên gia tâm lý cho biết, một cuộc sống hạnh phúc và ý nghĩa đòi hỏi sự cân bằng giữa việc quan tâm đến chính mình và chia sẻ với người khác.
Việc cân bằng không phải lúc nào cũng dễ dàng, đặc biệt khi bạn có nhiều trách nhiệm với gia đình, công việc hoặc những người xung quanh. Một số cách dưới đây có thể giúp bạn từng bước điều chỉnh.
3.1. Nhận diện nhu cầu và giá trị cá nhân
Trước khi quyết định có nên đồng ý với một yêu cầu hay không, hãy dành thời gian xem xét điều mình thực sự cần.
Bạn có thể tự hỏi: “Mình có đủ thời gian và năng lượng không?”, “Điều này có phù hợp với giá trị của mình không?” hoặc “Nếu đồng ý, mình có đang phải bỏ qua một nhu cầu quan trọng nào không?”.
Việc hiểu rõ bản thân không khiến bạn trở nên ích kỷ. Ngược lại, nó giúp bạn đưa ra lựa chọn có ý thức thay vì hành động chỉ vì áp lực hoặc cảm giác tội lỗi.
3.2. Học cách đặt ranh giới cá nhân
Ranh giới cá nhân giúp bạn xác định điều gì mình có thể chấp nhận, điều gì vượt quá khả năng và cách bạn mong muốn được đối xử.
Đặt ranh giới không nhất thiết phải là một cuộc tranh luận gay gắt. Bạn có thể diễn đạt rõ ràng, tôn trọng và đưa ra phương án phù hợp.
Ví dụ:
- “Mình muốn giúp bạn, nhưng hôm nay mình không đủ thời gian. Mình có thể hỗ trợ vào ngày mai.”
- “Mình hiểu điều bạn mong muốn, nhưng mình cần thêm thời gian để cân nhắc.”
- “Mình không thoải mái với cách nói chuyện này. Chúng ta có thể trao đổi khi cả hai bình tĩnh hơn không?”
Bạn không thể kiểm soát việc người khác có hài lòng với ranh giới của mình hay không. Tuy nhiên, bạn có thể chịu trách nhiệm về cách mình truyền đạt và thực hiện giới hạn ấy.
3.3. Phân biệt sự tử tế với việc làm hài lòng tất cả mọi người
Tử tế là quan tâm đến người khác trong khả năng của mình. Làm hài lòng tất cả mọi người lại là cố gắng tránh mọi sự thất vọng, bất đồng hoặc đánh giá tiêu cực.
Hai điều này không giống nhau.
Bạn có thể là một người tử tế nhưng vẫn từ chối một yêu cầu không phù hợp. Bạn cũng có thể quan tâm đến cảm xúc của người khác mà không phải chịu trách nhiệm giải quyết tất cả vấn đề của họ.
Khi cảm thấy tội lỗi vì nói “không”, hãy thử tự hỏi liệu mình đã thực sự làm điều gì gây tổn hại hay chỉ đang không đáp ứng được kỳ vọng của một người.
3.4. Chăm sóc bản thân một cách chủ động
Đừng chỉ dành thời gian cho bản thân khi mọi trách nhiệm khác đã hoàn thành, bởi trong thực tế, công việc và các nghĩa vụ có thể luôn phát sinh.
Hãy chủ động bố trí thời gian nghỉ ngơi, vận động, duy trì sở thích và kết nối với những người khiến bạn cảm thấy được hỗ trợ.
Chăm sóc bản thân không đồng nghĩa với việc bỏ mặc trách nhiệm. Đó là cách duy trì sức khỏe thể chất và tinh thần để bạn có thể tham gia vào các mối quan hệ một cách lành mạnh hơn.
3.5. Chấp nhận rằng không phải ai cũng sẽ hài lòng với lựa chọn của bạn
Một trong những khó khăn lớn khi cân bằng giữa bản thân và người khác là nỗi sợ bị đánh giá.
Bạn có thể lo rằng nếu từ chối, người khác sẽ thất vọng; nếu theo đuổi mong muốn riêng, gia đình sẽ không đồng tình; hoặc nếu thay đổi cách sống, những người xung quanh sẽ hiểu lầm.
Tuy nhiên, không phải mọi sự không hài lòng đều có nghĩa là bạn đã làm sai. Điều quan trọng là xem xét quyết định của mình có hợp lý, có tôn trọng người khác và có phù hợp với các giá trị cá nhân hay không.
Bạn có thể lắng nghe góp ý và điều chỉnh khi cần, nhưng không nhất thiết phải từ bỏ mọi mong muốn chỉ để tránh sự phản đối.
3.6. Tìm kiếm sự hỗ trợ khi cảm thấy quá tải
Nếu bạn thường xuyên cảm thấy tội lỗi khi ưu tiên bản thân, không thể từ chối người khác hoặc mệt mỏi vì luôn phải làm hài lòng mọi người, hãy cân nhắc chia sẻ với người đáng tin cậy.
Trong trường hợp những khó khăn này kéo dài, ảnh hưởng đến các mối quan hệ, công việc hoặc sức khỏe tinh thần, chuyên gia tâm lý có thể giúp bạn tìm hiểu những niềm tin, cảm xúc và kiểu hành vi đang duy trì tình trạng đó.
4. Safe and Sound có thể hỗ trợ bạn như thế nào?
Thông qua các buổi tư vấn tâm lý cá nhân hoặc nhóm, bạn sẽ học cách khám phá cảm xúc, cân bằng nhu cầu cá nhân với mong muốn từ xã hội. Các chuyên gia tư vấn tâm lý tại Safe and Sound giúp bạn xây dựng lòng tự tin, quản lý căng thẳng, đồng thời đồng hành dài hạn giúp bạn phát triển chiến lược sống lành mạnh hơn trong các mối quan hệ.
Safe and Sound cũng giúp bạn nhận ra giới hạn của bản thân, giải tỏa tâm lý áp lực từ việc cố gắng làm hài lòng người khác, xử lý các mâu thuẫn cảm xúc bên trong mà vẫn duy trì sức khỏe tâm lý. Điều này tạo nền tảng cho một cuộc sống cân bằng, nơi bạn có thể vừa chăm sóc chính mình vừa hòa nhập với cộng đồng xung quanh.
Nếu bạn cảm thấy khó khăn trong việc lựa chọn hướng đi trong cuộc sống, hoặc cảm thấy mệt mỏi vì phải đối diện với những áp lực từ cả xã hội và bản thân, hãy để Safe and Sound giúp bạn tìm ra câu trả lời phù hợp nhất, duy trì sức khỏe tâm lý và cảm xúc tích cực.
Với sự phối hợp giữa Bác sĩ tâm thần - Chuyên gia tâm lý và ứng dụng Công nghệ trong chăm sóc sức khỏe tinh thần, dịch vụ tư vấn/tham vấn Safe and Sound tự hào tiên phong hỗ trợ bạn “Tự phát hiện sớm - Sơ cứu cảm xúc tức thời - Hỗ trợ đồng hành dài hạn”
Nếu bạn nghi ngờ mình gặp vấn đề tâm lý, hoặc muốn biết thêm thông tin về dịch vụ tham vấn - tư vấn tâm lý, bạn có thể liên hệ tới HOTLINE 0964 778 911 (Điện thoại/Zalo, 24/7) để được giải đáp và hỗ trợ trong thời gian sớm nhất!
CÁCH THỨC ĐẶT LỊCH HẸN tham vấn/tư vấn trực tuyến hoặc trực tiếp với chuyên gia
- Tại Fanpage Phòng khám tâm lý và Y học gia đình SNS
- Hoặc tải và đặt lịch tham vấn trên ứng dụng Safe and Sound để quản lý và theo dõi lịch mọi lúc, mọi nơi
Safe and Sound thuộc Viện Ứng dụng Công nghệ Y tế (IMT)


Xem thêm:
Cách giảm căng thẳng ngay lập tức trong 5 phút hoặc ít hơn

